Pięć firm z województwa śląskiego, w tym Południowy Koncern Energetyczny SA, uczestniczy w pilotażowym programie ekologicznym finansowanym przez rząd Danii. Projekt ma pomóc Polsce we wdrożeniu dyrektywy IPPC, jednej z najważniejszych unijnych regulacji chroniących środowisko.

IPPC (ang. Integrated Pollution Prevention and Control) to akt prawny Unii Europejskiej dotyczący ochrony środowiska. Angielskie słowo control w wielu polskich publikacjach mylnie sprowadza się wyłącznie do kwestii nadzoru (inspekcji), podczas gdy oznacza ono znacznie więcej - pełne rozpoznanie szeroko pojętych oddziaływań na środowisko i panowanie nad procesami produkcyjnymi w celu systematycznej redukcji emisji zanieczyszczeń - przy zastosowaniu wytycznych dla tzw. Najlepszych Dostępnych Technik (ang. BAT - Best Available Techniques). Ograniczenia emisyjne - z reguły niższe niż już obowiązujące standardy - wprowadzane będą poprzez tzw. zintegrowane pozwolenia, stanowiące rodzaj szczegółowej licencji na prowadzenie działalności.

Dyrektywa IPPC wprowadza jednakową dla wszystkich krajów Unii Europejskiej metodę ograniczania zanieczyszczeń, jest to sposób na ekodumping, czyli przenoszenie technologii tanich, ale zanieczyszczających środowisko, do rejonów, które nie mogą się przed tym obronić.

Zintegrowane podejście

Zintegrowane pozwolenie - w myśl dyrektywy o ograniczaniu i zapobieganiu zanieczyszczeń - nie jest tożsame ze zbiorem decyzji określających dopuszczalne poziomy oddziaływania na poszczególne komponenty środowiska (takie jak polskie pozwolenia wodno-prawne czy decyzje o dopuszczalnej emisji). Natomiast z pewnością nałoży inne obowiązki na operatorów i wydających pozwolenia oraz może spowodować konieczność wydatkowania znacznych środków na wyprzedzające dostosowywanie wykorzystywanych technik do parametrów odpowiadających Najlepszym Dostępnym Technikom.

Wymogi dyrektywy odnoszą się do sześciu generalnych kategorii działalności przemysłowej: przemysłu energetycznego, produkcji i obróbki metali, przemysłu mineralnego, przemysłu chemicznego, obiektów utylizacji i unieszkodliwiania odpadów oraz innych rodzajów działalności. Eksploatacja każdego obiektu podlegającego wymaganiom dyrektywy musi uzyskać odpowiednią autoryzację, co w praktyce oznacza uzyskanie zintegrowanego pozwolenia. Dyrektywa IPPC wymaga, aby właściwe władze nakładały i egzekwowały od operatorów instalacji określone i adekwatne obowiązki, służące zintegrowanej ochronie środowiska. Do najważniejszych celów, które muszą być zrealizowane należą: podejmowania niezbędnych kroków zapobiegających powstawaniu zanieczyszczeń, w szczególności poprzez stosowanie Najlepszych Dostępnych Technik, nie powodowania znaczącego zanieczyszczenia środowiska, unikania wytwarzania odpadów, efektywne wykorzystywanie energii oraz podejmowania niezbędnych działań i stosowania koniecznych środków zapobiegających wypadkom oraz służących ograniczaniu i usuwaniu ich skutków.

Warunki pozwolenia muszą określać obowiązki sprawozdawcze operatora, który powinien prowadzić monitorowanie i dostarczać do właściwego organu odpowiednie dane w celu stwierdzenia spełnienia wymogów pozwolenia.

Najlepsza dostępna technika (BAT)

Podstawową płaszczyzną technologiczną, która musi być uwzględniana w pozwoleniach IPPC, jest tzw. Najlepsza Dostępna Technika (Best Available Technique - BAT). Na definicję BAT w dyrektywie składają się trzy pojęcia. Pierwsze - najlepsze dostępne techniki - rozumiane jest jako najefektywniejszy i najbardziej nowoczesny stopień rozwoju danej działalności i metod jej prowadzenia. Drugie – techniki - obejmuje zarówno zastosowaną technologię, jak i sposób, w jaki instalacja została zaprojektowana, zbudowana, jest utrzymywana, eksploatowana i wycofana z eksploatacji. Trzecie - dostępne techniki - oznacza techniki opracowane w stopniu pozwalającym na wprowadzenie ich do danego sektora przemysłowego na warunkach ekonomicznie i technicznie uzasadnionych, przy uwzględnieniu kosztów i korzyści.

Zgodnie z Dyrektywą IPPC standard BAT służyć ma określaniu granicznych wielkości emisji dla większych zakładów przemysłowych w UE. Nie jest natomiast koniecznie, aby określony był rodzaj urządzenia czy konkretna technologia. Celem jest raczej zaproponowanie limitów emisyjnych, które odzwierciedlają właściwe proporcje pomiędzy kosztami i korzyściami. Szczegółowe wytyczne opisujące Najlepsze Dostępne Techniki opracowuje się w Europejskim Biurze IPPC (EIPPCB) w Sewilli. Dokumenty referencyjne BAT (BREFs) dają podstawę do sporządzania wniosków o wydanie zintegrowanego pozwolenia.

Na podstawie BAT określane są limity emisyjne, które muszą brać pod uwagę techniczną charakterystykę instalacji, jej lokalizację geograficzną i lokalne warunki środowiskowe. Wielkości limitów emisyjnych określane w pozwoleniu muszą dotyczyć zanieczyszczeń, które zakład będzie prawdopodobnie odprowadzał w znacznych ilościach.

Dostęp do informacji

Aplikacje, projekty pozwoleń, pozwolenia, jak i wyniki monitoringu muszą być udostępnione społeczeństwu. Aplikacje oraz pozwolenia będą drukowane w prasie, co umożliwi przesyłanie komentarzy do nich przed ostatecznym wydaniem zintegrowanego pozwolenia.

Kontrola

Dyrektywa kładzie bardzo duży nacisk na kontrolę (nadzór) funkcjonowania instalacji oraz emisji przez operatora instalacji, a także nadzór zgodności z wydanym zintegrowanym pozwoleniem przez właściwe organy. Firma będzie musiała także przedstawiać władzom wyniki monitoringu.

IPPC w koncernie

Dyrektywa 96/61 z 24 września 1996 roku w sprawie zintegrowanego zapobiegania i ograniczania zanieczyszczeń, potocznie zwana dyrektywą IPPC, została wprowadzona w Polsce ustawą Prawo ochrony środowiska z 27 kwietnia 2001 roku.

Obowiązek uzyskania pozwolenia zintegrowanego nałożono na instalacje, których oddziaływanie na poszczególne elementy przyrodnicze albo środowisko jest znaczne. W energetyce obowiązek taki spoczywa na instalacjach spalania paliw o mocy cieplnej w paliwie powyżej 50 MWt oraz instalacjach do składowania odpadów o zdolności przyjmowania ponad 10 Mg odpadów na dobę lub całkowitej pojemności 25 tys. Mg. Wymagania te obejmują wszystkie zakłady koncernu.

8 września br. Elektrownia Jaworzno III, jako pierwsza z elektrowni koncernu, złożyła w Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach wniosek o wydanie pozwolenia zintegrowanego dla Elektrowni II. Przygotowano i złożono również wnioski dla elektrowni: Łagisza, Halemba i ZEC Bielsko–Biała EC 1. Wnioski pozostałych jednostek koncernu najpóźniej do końca października miały trafić do właściwych ze względu na miejsce lokalizacji elektrowni urzędów wojewódzkich. Pozwoli to na rozpoczęcie ostatniego etapu prac, tzw. postępowania formalno–prawnego. Otrzymane pozwolenie precyzyjnie określi zasady korzystania ze środowiska oraz ureguluje stan naszych zakładów na okres 10 lat.

W PKE SA prace zmierzające do uzyskania pozwoleń zintegrowanych na korzystanie ze środowiska rozpoczęto w czerwcu 2002 roku. W tym celu powołano specjalne zespoły robocze w elektrowniach, zaś Centrum Zarządzania przyjęło na siebie rolę koordynatora pracy. Prace realizowano pod kierunkiem wyłonionych w drodze konkursu dwóch firm konsultingowych.

Zakres oraz harmonogram prac został rozpisany na etapy. W ramach poszczególnych części przeprowadzono przeglądy ekologiczne, wraz z wizjami lokalnymi, zakończone raportem, dokonano oceny instalacji pod kątem spełnienia wymogów BAT. Finałem było sformułowanie dla każdej elektrowni i elektrociepłowni koncernu wniosku.

Prace przebiegały nie bez problemów, wynikały one z nowatorskiego, jak na polskie warunki, podejścia do ochrony środowiska. Zintegrowane podejście ukierunkowane jest przede wszystkim na zapobieganie powstawaniu zanieczyszczeń, stosowanie najlepszych dostępnych technik, efektywne wykorzystanie energii, monitoring i raportowanie procesów.

Dużym problemem były i są w dalszym ciągu opóźnienia w pracach legislacyjnych oraz publikacji dokumentów stanowiących wytyczne dla sporządzania wniosków o wydanie pozwolenia zintegrowanego. Przygotowanie wniosków wiązało się z koniecznością korzystania z doświadczeń i materiałów przygotowanych w krajach UE.

Bardzo ważne były decyzje Zarządu w sprawie strategii działania do 2016 roku. Do najważniejszych z nich należy zaliczyć plany o wycofaniu jednostek wytwórczych z eksploatacji, propozycje zgłoszenia do naturalnej derogacji oraz plany odtworzeniowe i dotyczące wykorzystania paliw ze źródeł odnawialnych.

Scenariusz przewidywał wiele szkoleń dla osób bezpośrednio uczestniczących w projekcie, szeroką kampanię informacyjną w odniesieniu do osób odpowiedzialnych za podejmowanie strategicznych decyzji oraz konsultacje z ekspertami.