Od kilkunastu miesięcy jesteśmy świadkami procesu wypracowywania nowej polityki energetycznej w Unii Europejskiej. Warto prześledzić powstające dokumenty i przeanalizować ich konsekwencje, które dotyczyć będą wszystkich krajów członkowskich i funkcjonujących w nich przedsiębiorstw oraz odbiorców energii elektrycznej.

Zielona Księga z 2006 roku

Pierwszym formalnym dokumentem, który uruchomił proces wypracowywania nowej polityki energetycznej Unii Europejskiej, była, opublikowana 8 marca 2006 roku, Zielona Księga – europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii. Kreśliła ona zarysy głównych celów tej polityki, którymi były: wzrost konkurencyjności rynku energii, poprawa bezpieczeństwa dostaw energii oraz trwały rozwój energetyki odnawialnej powiązany z ograniczaniem oddziaływania energetyki na środowisko. Zielona Księga została następnie poddana konsultacjom.

Energy Package 2007

10 stycznia 2007 roku Komisja Europejska przedstawiła liczący około 1000 stron zestaw dokumentów dotyczących nowej polityki energetycznej Unii Europejskiej. Dokumenty, podzielone na osiem grup tematycznych, formułowały kierunki działań podejmowanych w każdej z nich. Do wyszczególnionych obszarów należały: polityka energetyczna dla Europy, mapa drogowa dla źródeł odnawialnych, postęp w rozwijaniu generacji opartych na odnawialnych źródłach energii, postęp w wykorzystaniu biopaliw, wewnętrzny rynek gazu i elektryczności, infrastruktura gazowa i elektryczna, energetyka jądrowa, zrównoważone wytwarzanie energii z paliw kopalnych i strategiczny plan technologii energetycznych. Zaprezentowany pakiet obejmował z jednej strony wyniki konsultacji Zielonej Księgi, z drugiej zaś uwzględniał wyniki przeprowadzonego wcześniej przez Komisję Europejską dochodzenia sektorowego w całej unijnej energetyce. Pakiet formułował też podstawowe cele uwzględniające przede wszystkim aspekty ekologiczne.

Marcowy szczyt Unii Europejskiej

Konkretne ustalenia w zakresie nowej polityki energetycznej zostały przyjęte już w marcu na szczycie Unii Europejskiej w Brukseli. Uzgodniono, że Unia Europejska stara się stawić czoła ogromnym wyzwaniom, jakie stwarza globalne ocieplenie, konieczność zapewnienia bezpieczeństwa dostaw energii oraz potrzeba poprawienia konkurencyjności przedsiębiorstw europejskich. Dla realizacji tych celów postanowiono skupić się na dalszym otwieraniu rynku wewnętrznego gazu i energii elektrycznej oraz poprawianiu jego funkcjonowania. Ponadto wskazano na potrzebę dywersyfikowania wykorzystywanych źródeł energii i dróg dostaw dla poprawy poziomu bezpieczeństwa zasilania, a także na konieczność szybkiego opracowania wspólnego podejścia do zewnętrznej polityki energetycznej. Najbardziej znanym ustaleniem tego szczytu jest przyjęcie jako wiążących głównych celów, czyli uzyskane przez Unię Europejską do 2020 roku 20 proc. redukcji gazów cieplarnianych, 20 proc. udziału energii ze źródeł odnawialnych oraz 20 proc. oszczędności w konsumpcji energii pierwotnej.

Czerwcowy szczyt Unii Europejskiej

Kolejny szczyt Unii Europejskiej, który odbył się w czerwcu w Brukseli, przyniósł zgodę na sporządzenie Traktatu reformującego, zmianę zapisów w Traktacie o Unii Europejskiej i przekształcenie Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską w Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Z punktu widzenia sektora energetycznego niezmiernie istotne jest to, że wśród modyfikacji wchodzących w zakres ostatniego z wymienionych dokumentów włączono zapisy o potrzebie zwalczania zmian klimatu poprzez promowanie na płaszczyźnie międzynarodowej środków zmierzających do rozwiązywania regionalnych lub światowych problemów środowiska naturalnego. Wprowadzono także odwołanie do ducha solidarności pomiędzy państwami członkowskimi w przypadku trudności w zaopatrzeniu w energię oraz wspierania powiązań między sieciami poszczególnych krajów.

Trzeci pakiet liberalizacyjny

Pomimo że od lipca bieżącego roku, w myśl wcześniejszych regulacji, rynki energetyczne wszystkich krajów unijnych zostały w pełni otwarte, Komisja Europejska postanowiła wprowadzić dodatkowe środki uzupełniające obecne przepisy. 19 września został przedstawiony tzw. Trzeci pakiet liberalizacyjny. Dokumenty te wskazują na konieczność własnościowego rozdzielenia produkcji i przesyłu energii (wymóg odnosi się także do posiadających udziały w unijnych sieciach przedsiębiorstw z krajów trzecich), wzmocnienia roli regulatorów, promowania współpracy i inwestycji transgranicznych oraz zwiększenia możliwości wzajemnej pomocy państw członkowskich w przypadku zagrożenia dostaw energii.

Raporty branżowe

Mając na uwadze pierwsze cele strategiczne wskazane w Zielonej Księdze, europejski sektor energetyczny przy współpracy z zewnętrznymi partnerami przygotował raport The Role of Electricity, w którym pokuszono się o zasymulowanie kilku scenariuszy rozwoju branży. Dzięki nim można wskazać, jakimi drogami możliwe jest osiągnięcie ambitnych celów środowiskowych przy zapewnieniu bezpieczeństwa zasilania w energię po rozsądnych cenach. Jest to niezwykle cenna informacja zarówno dla urzędników pracujących na potrzeby Komisji Europejskiej, jak również dla rządów poszczególnych krajów członkowskich. W Polsce sektor elektroenergetyki także podjął podobne wyzwanie i obecnie trwają intensywne prace nad Raportem 2030 analizującym wpływ proponowanych regulacji unijnych w zakresie wprowadzenia europejskiej strategii rozwoju energetyki wolnej od emisji CO2 na bezpieczeństwo energetyczne Polski, a w szczególności możliwości odbudowy mocy wytwórczych wykorzystujących paliwa kopalne oraz poziom cen energii elektrycznej. Będzie to niezwykle istotny dokument, który może służyć przedsiębiorstwom z branży elektroenergetycznej do formułowania swoich strategii rozwoju oraz polskiej administracji rządowej uzgadniającej z Komisją Europejską krajowe cele w zakresie udziału źródeł odnawialnych, poziomów emisji czy stopnia bezpieczeństwa zasilania.

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku

We wrześniu rząd przedstawił do konsultacji projekt Polityki energetycznej Polski do 2030 roku. Jest to dokument, który z jednej strony jest odpowiedzią na wymogi obowiązujących unijnych regulacji i w wielu miejscach bezpośrednio się do nich odwołuje, z drugiej natomiast stara się formułować pewne kierunki rozwoju krajowej energetyki. Znajduje się w nim nawiązanie zarówno do ustaleń z ostatnich szczytów Unii Europejskiej, styczniowego Energy Package 2007 jak również Zielonej Księgi. Należy mieć nadzieję, że po konsultacjach zostanie on jeszcze uzupełniony i doprecyzowany, ponieważ w pewnych aspektach potrzebne byłoby jaśniejsze sformułowanie celów oraz określenie harmonogramu czasowego, w jakim miałyby być one zrealizowane. Odnosiłoby się to na przykład do konkretnych celów środowiskowych związanych z emisjami wszystkich rodzajów zanieczyszczeń i sposobów ich osiągnięcia. Poprawiony dokument, uwzględniający również wyniki przygotowywanego przez branżę Raportu 2030, mógłby być z powodzeniem wykorzystywany przez rząd przy dalszym kształtowaniu unijnej polityki energetycznej. Ważne jest tutaj, aby nasz kraj nie tylko wprowadzał przyszłe unijne regulacje, ale przede wszystkim aktywnie je kształtował zgodnie z możliwościami i celami krajowej długoterminowej polityki energetycznej. (ST, JJ)