Od 1 lipca Polsk a obejmuje prezydencję w Unii Europejskiej. Ostatnie wydarzeni a pokazują, że będzie to dla naszego kraju także okres wielu wyzwań, jakie pociągają za sobą nowe uwarunkowani a na unijnym rynku energetycznym.

Wydaje się, że finalizowanie prac nad „Mapą drogową 2050”, decyzja Niemiec o wycofaniu się z energetyki jądrowej oraz propozycja nowej unijnej dyrektywy o efektywności energetycznej i Kogeneracji mogą znacząco wpłynąć na przyszłą sytuację unijnego sektora energetycznego oraz całej unijnej gospodarki. Warto zatem w okresie polskiej prezydencji podjąć starania mające na celu wypracowanie mechanizmów stwarzających wszystkim państwom unijnym takie same możliwości rozwoju, obciążania kosztami proponowanej polityki energetyczno-klimatycznej i sprawiedliwego dzielenia wynikających z niej korzyści.

Nowy pakiet regulacji dotyczących energetyki w Niemczech

Niemcy przygotowują cały pakiet nowych regulacji w zakresie energetyki, który według wstępnych założeń powinien zostać oficjalnie zatwierdzony pod koniec lipca 2011 r. Najważniejsze zapisy z tego dokumentu dotyczyć będą planów w zakresie wykorzystania elektrowni atomowych. Niemcy, po ostatnich – wywołanych trzęsieniem ziemi – awariach japońskiej elektrowni Fukushima, chcą całkowicie zrezygnować z eksploatacji swoich elektrowni atomowych. Zlikwidowane mają zostać możliwości przedłużania czasu pracy istniejących elektrowni i każda z nich ma mieć wyznaczoną konkretną datę zamknięcia. Ostatnia niemiecka elektrownia atomowa zostanie wyłączona z sieci w 2022 r. Coraz większego znaczenia będą nabierały w tym kraju odnawialne źródła energii, z których w 2020 r. ma pochodzić 35 proc. elektryczności wytwarzanej w Niemczech. Wielkość ta ma rosnąć aż do 80 proc. w roku 2050. Ze względu na niestabilny charakter pracy źródeł tego typu, rozwijane będą także moce wytwórcze oparte na gazie. Charakteryzują się one dużą elastycznością, dzięki czemu mogą być wykorzystywane jako źródła pozostające w gorącej rezerwie.

Prace nad nową dyrektywą o efektywności energetycznej i kogeneracji

Komisja Europejska prowadzi działania mające na celu przedstawienie nowej dyrektywy łączącej wcześniejsze regulacje w zakresie wykorzystania kogeneracji oraz poprawy efektywności energetycznej. Z nieoficjalnych informacji dotyczących treści proponowanych zapisów wynika, że będą one niezwykle kontrowersyjne. Należy w tym kontekście wymienić wymogi konieczności przyjęcia przez państwa członkowskie kryteriów autoryzacji dla nowych mocy wytwórczych w elektrowniach cieplnych, stosownie do których moce te mają być wyposażone w wysokosprawny blok kogeneracyjny służący do odzyskiwania traconego ciepła, jak również muszą być lokalizowane w miejscach, gdzie można ekonomicznie wykorzystać ciepło pochodzące z tego bloku. Jeśli istniejące instalacje do wytwarzania energii elektrycznej mają zostać w istotny sposób odnowione, albo wymagane jest odnowienie posiadanego przez nie zezwolenia, to warunkiem uaktualnienia zezwolenia bądź licencji miałoby być przerobienie tej instalacji na instalację kogeneracyjną. Nowe duże fabryki lub inne duże instalacje wykorzystujące ciepło, które są budowane w odległości do 50 km od istniejących sieci ciepłowniczych bądź chłodniczych, winny wychwytywać i wykorzystywać swoje ciepło odpadowe. Dodatkowo mają być one podłączone do tych sieci. Komisja zastrzega sobie ponadto proponowanie wymogów w zakresie poprawy efektywności energetycznej i najlepszej dostępnej technologii (BAT), jako warunków autoryzacji dla nowych instalacji, bądź okresowo odnawianych autoryzacji dla instalacji istniejących. Kraje członkowskie mogą także wymagać od operatorów systemów przesyłowych bądź operatorów systemów dystrybucyjnych, aby lokalizować wysokosprawne instalacje kogeneracyjne blisko obszarów zapotrzebowania poprzez odpowiednie obniżanie opłat za przyłączenie do systemu i jego wykorzystanie. Kontrowersje budzi także temat priorytetowego przyłączania do sieci jednostek kogeneracyjnych. W sprawie nowej dyrektywy toczy się obecnie dyskusja pomiędzy poszczególnymi dyrekcjami Komisji Europejskiej, które mają odmienne oczekiwania w tych obszarach.

Okres polskiej prezydencji czasem podejmowania ważnych decyzji

W czasie sprawowania przez Polskę przewodnictwa w Unii Europejskiej finalizowane będą zapisy „Mapy drogowej 2050”, której przyjęcie spodziewane jest 23 listopada. Ponadto ważnym kierunkiem prac stanie się wypracowanie wspólnego stanowiska Unii przed kolejnym szczytem klimatycznym. W świetle zgłaszanych ostatnio niemieckich deklaracji zmierzających do wyeliminowania energetyki jądrowej zmienia się rola poszczególnych graczy na europejskim rynku energii. Warto zastanowić się, czym Niemcy zastąpią w przyszłości elektrownie atomowe? Jakie będzie znaczenie gazu, a jakie poprawy efektywności energetycznej? Niezmiernie ważny będzie także wpływ sytuacji w tym kraju na rynki państw sąsiednich, w tym Polski. Wyraźnie zatem widać, że wszystkie te nowe uwarunkowania stawiają szereg dodatkowych wyzwań na czas polskiej prezydencji. Powtórzmy zatem jeszcze raz kilka propozycji rozwiązań ułatwiających realizację unijnej polityki klimatyczno-energetycznej, mechanizmów sprawiedliwego obciążania wszystkich członków Unii jej kosztami i dzielenia się płynącymi z niej korzyściami. Są to:

• Wspieranie tzw. europejskiego energy-mix, polegającego na rozwijaniu w poszczególnych krajach członkowskich takich technologii, które są tam najlepiej opanowane i stwarzają szansę na wypracowanie nowych jeszcze lepszych rozwiązań – np. przyjęta specjalizacja jądrowa, węglowa, OZE itp. – dzięki czemu koszty redukcji emisji CO2 w Unii Europejskiej byłyby zoptymalizowane.
• Zapewnienie bezpieczeństwa zasilania, rozumianego jako zabezpieczenie nieprzerwanych dostaw energii dla odbiorców końcowych z większym wykorzystaniem wewnętrznych zasobów energetycznych Unii, przy równoczesnym zapewnieniu odpowiedniej ilości mocy w gorącej rezerwie, dostępnych w systemie energetycznym przy zwiększonym wykorzystywaniu źródeł odnawialnych.
• Zachowanie przez gospodarki poszczególnych krajów Unii Europejskiej ich konkurencyjności.
• Wypracowanie mechanizmu rozkładającego koszty realizacji celów polityki energetyczno-klimatycznej w równym stopniu na wszystkich obywateli Unii w przeliczeniu na procent PKB przypadający na głowę mieszkańca danego kraju.
• Zapewnienie, by nowe miejsca pracy związane z wprowadzaną polityką energetyczno-klimatyczną – przeliczane np. na tysiąc mieszkańców – powstawały równomiernie we wszystkich państwach członkowskich. Ważny jest tutaj także wymiar jakościowy tych nowych miejsc pracy (przede wszystkim liczba miejsc dla inżynierów i naukowców). W końcowej analizie niezbędne byłoby także uwzględnienie likwidacji niektórych z dotychczasowych miejsc pracy dla przedstawienia wiarygodnego bilansu wszystkich kosztów i korzyści.

Stanisław Tokarski

prezes zarządu

Południowego Koncernu Energetycznego

Jerzy Janikowski

szef Biura Współpracy Międzynarodowej Taurona